De Ludis Orientalibus by Thomas Hyde (1694)

De Circumveniendi Ludo Chinensium

DE hoc Ludo primò audiemus Jesuitarum Descriptiones imperfectas & inter
se discrepantes. Et posteà Chinensis mei Descriptio verior & perfectior
afferetur.

De eo sic habet D. Semedo, E ancora gravissima sorte di giuoco ra essi il
sequente. In uno Scacchiere di trecento Case, giuocoano con ducento pezzi, altri
bianchi, altri neri. Con questi l'uno procura dimandar nel mezzo dello
Scacchiere li pezzi dell' altro, acciò che possa signoreggiar nell'altre Case :
in fine chi ha per se più Case occupate, vince il giuoco. In tal giuoco con gran
gusto s'occupano gli Officiali, espesso vi spendono buona parte del giorno ;
perche tra gente perita in un giuoco vi si consuma un' hora. Gli esperti dò
questo giuoco sono stimati etiandio per questo solo titolo ; e così sono spesso
chiamati, e presi come Maestre d'esso con tutte se cerimonie.

Dominus Trigautius sequentem descriptionem (etiam impersectam) in suo de
Chinâ Libro habet : Gravissimum inter eos Ludi genus est hujusmodi. In Alveo
ducentarum Cellularum pluribus quàm ducentis Calculis colludunt, è quibus alii
candidi sunt, alii atri. His Calculis alter alterius Calculos procurat in medium
Alveum relegare, ut reliquis deinde Cellulis dominetur : ad extremum, qui plures
in Alveo Cellulas sibi subjecit, Victor appellatur. Hunc Ludum avidissimè
arripiunt Magistratus, & sæpè maximam diei partem ludendo consumunt : nam
inter ludendi peritos, horam integram unus Ludus tenet. Qui hu us Ludi peritus
est, tametsi nullâ aliâ re insignis fuerit, ab omnibus colitur, & evocatur.
Imò nonnulli etiam solitis sibi ritibus Magistros legunt, ut ab iis accuratè
hujus Ludi rationem ediscant.

In legatione Batavicâ ad Sinas, legitur, Magnatum Ludus est, quo Tabulam
excavatam, cui trecentæ Ædiculæ ad latera sunt, cum ducentis Orbiculis albis
partim & nigris, adhibent. Qui plures Ædiculas occupat, Victor est. Ipsi
Magistratus integros dies huic Lusui impendunt, & qui in eo excellit, famam
inde, ac æstimationem apud reliquos conssequitur.

Sed missis hisce aliorum Descriptionibus, Dominus Shin Fo çung nativus
Chinensis non indoctus, tale ejus Schema pro me delineavit, Ludúmque descripsit
seq. modo.

[緯碁 Wei Kî]

Hic Ludus bellicus, (inter Sinenses & Tataros Bellum repræsentans, cujus
etiam Schema est Campi militaris æmulum,) apud Serum Magnates plurimùm exerceri
solet Orbiculis vitreis numero 360, in Tabellà (in cujus Long. & Latitudine
sunt 18 Areolæ in se ductæ,) cujus Quadratura est duorum Pedum, & aliquando
minori formâ.

Iste Ludus Sinicè vocatur Hoy
Kî, i. e. Circuli Ludus seu Circularis Ludus ; vel aliàs
plerumque dicitur Wei Kî, eodem sensu : nam Wei
est Circùm seu Circulus sive Circuitus, &c.
Intelligitur autem Circumventio quâ unius partis Orbiculus seu Miles
vitreus à pluribus Hostibus circumventus capitur, prout in sequente Figurâ æneâ
cernitur, ubi quatuor Areolarum medio Angulo situs Orbiculus à quatuor
circumfusis Hostibus includitur, & hoc modo inclusus capitur. Hæcce Figura
seu includendi Formula quadrata Sinicè vocatur Yèn, i. e.
Oculus seu Ocellus : & hujus modi Oculos semper
conficere conatur quivis Lusor Victoriæ studiosus, cùm hâc ratione
vincat.

[囬碁 Hoy Kî (as a misreading of Japanese igo 囲碁)]

[眼 Yèn]

[完了 huán leáo]

[Mos collocandi principio]

[Oculus]

Principio quidcm dicta Tabella ad ludendumi instruitur tantùm aliquot
Orbiculis seu Militibus ex utrâque parte, cùm Areolae non sufficiant ut omnes
simul prælio intersint, nec id fieri solet Cullusores autem alternatim & per
vices, suos Milites sigillatim collocant, prout in alterâ Figurâ æneâ quadratâ
vides, ubi alterutrius partis duo Milites in 4 Areolaram Angulis in procinctu
stantes visuntur. Sed & inter collocandum subinde ad hoc collimant ut
(quantùm possint) faciant Ocellum ut suprà in Diagrammate delineatur, cùm
id semper sit utriusque partis Scopus & quicunque facto ejusmodi
Ocello potest 4 suis Militibus unum hostilem Militem includere &
circumvenire, (ut in dietâ Figurâ æneâ modus capiendi inclusum Hostem docetur
& repræsentatur,) illum capit & Captivum ducit, nempe Cbinensis Tatarum,
aut vice versâ.

Ut autcm magis particulariter hujus Ludi indolem & ludendi modum doceam,
uterque Lusor debet habere Orbiculos seu Milites saltem 180, quos prout opus est
è Vasculo promit : nam (ut dictum) non est necesse omnes simul in medium
adducere. Inchoari solet Lusus circa medium Tabellæ : maxima autem Ars in initio
collocandi Milites, & deinceps eosdem promovendi, ita est ut commodè possint
aliquem ex Adversariis circumveniendo capere : quâ de causà insidiandi &
opportunitatem captandi licentia utrisque Collusoribus est æqualis, dum quisque
suâ vice sigillatim tantùm unum Militim collocat, idque quantùm possit ad
insidiandum : nam & inter collocandum alii aliot capiunt, nec expectatur
donec omnes in Campo Militari collocati suerint. Hic enim Ludus repræsentat duos
Exercitus seu Virorum Agmina pro aliquâ Regione contendentes, & hostes tam
omnes quàm singulos circumveniendi opportunitatem captantes. Et hâc ratione in
procinctu stantibus Viris Militaribus, supradicto modo miscetur prælium, ut
scil. capiendus Hostis à 4 Adversariis inclusus, (quod vocatur Oculus,)
ritè fiat Captivus, cùm non habeat exitum nec fugiendi locum, dum omnes per
ipsos Angulos seu linearum intersectiones & non aliter) rectà movere
teneantur, ab Angulo in Angulum per ipsas Lineas directè, & non obliquè
extra eas : nec potest aliàs erumpere aut evadere, nisi aliquis Angulus sit
vacuus & inoccupatus pateat. Ideóque qui alios circumvenire student, omnes
Aditus præcludere & occupare necesse habent.

Quando autem faciendus est Oculus, si non habet quis in Mensâ qui eum
conficiant, è Vasculo suo novos promit : &, si una aliqua pars Tabellæ seu
Campi Militaris nimis occupata sit ab Hostibus, tum suos in aliam partem
subducit : sed tunc Hostis eum persequitur, suos etiam ubicunque placet
alternatim collocando, ut alterius Milites vel apertâ vi vel insidiando capere
possit. Et tandem quando pleræque partes Campi occupantur ab aiterâ parte
pugnantium, absumptis & diminutis hujus partis Militibus ita non restet spes
vincendi aut evadendi, tum (si ulterius ludere non libet,) Lusu finito à Victore
proclamatur, Huán leáo, i. e. Finitus est : nam eâdem
voce significatur finis, finitus, finire, &c. ubi
sensûs distinctio ex situ in sententiâ & constructione discernenda est ;
eodem modo ut ni in usu vocis Wei suprà docetur. Estque leáo Particula ferè expletiva Tempus præteritum notans.

His factis, tandem uterque Lusor numerat tam quot Campi partes ipse tunc
possideat, quàm quot in eis Milites habeat superstites : aut si alter Lusorurum
indubitatè unam aliquam maximam seu majorem Campi partem possidet, tum opus est
ut numeret tantùm Milites suos, cùm de Campo non dubitetur. Et qui plures Campi
partes occupat tenetque, dicit, Ego tot partes possideo, tu verò pauciores,
minutis etiam Militibus, ergò Ego vinco. Sed quamvis quis pauciores Campi
partes possideat, si tamen is plures superstites habeat Milites, tum ille
vincit.

Ex his omnibus constat, hunc Ludum non esse Casui & Fortunæ subjectum,
sed merâ peritiâ gubernari ; adeóque non esse dubium quin ab omnibus licitus
habeatur. Notandum etiam, quòd Ludi Character à Chinense meo diversimodè
scriptus est, uti videre est conferendo hunc eum eo qui in Tabula Ludo
usurpaiur; quod monendum duxi, ne quis dictam diversitatem à meà incuria
processisse putet.

Source

De Ludis Orientalibus. Oxford, 1694. Vol.2 "Historia
Nerdiludii, hoc est dicere, Trunculorum" pages 195-201.

BabelStone Home
Page